კრიალოსანი

ვიქსიკონი გვერდიდან
Jump to navigation Jump to search

ქართული

ბრუნვა მხოლობითი მრავლობითი
სახელობითი კრიალოსან- კრიალოსნ-ებ- კრიალოსან-ნ-
მოთხრობითი კრიალოსან-მა კრიალოსნ-ებ-მა კრიალოსან-თ(ა)
მიცემითი კრიალოსან-(ა) კრიალოსნ-ებ-(ა) კრიალოსან-თ(ა)
ნათესაობითი კრიალოსნ-ის(ა) კრიალოსნ-ებ-ის(ა) კრიალოსან-თ(ა)
მოქმედებითი კრიალოსნ-ით კრიალოსნ-ებ-ით(ა)
ვითარებითი კრიალოსნ-ად(ა) კრიალოსნ-ებ-ად(ა)
წოდებითი კრიალოსან- კრიალოსნ-ებ- კრიალოსან-ნ-


კრიალოსან-ი (კრიალოსნისა)

მნიშვნელობა
  1. (არსებითი სახელი) ზონარზე ასხმული მძივი (ქარვისა, გიშრისა...). ხელში მარცვალ ჩათვლით ათამაშებენ ხოლმე ლოცვისას, თავის გასართობად, გულის გადასაყოლებლად.
წარმოთქმა:
IPA: [kʼrɪɑlɔsɑnɪ]
დამარცვლა:
კრი··ლო·სა·ნი; მრ. რ. კრი··ლოს·ნე·ბი, კრი··ლო·სან·ნი
ეტიმოლოგია:
სიტყვა „კრიალოსანი“ წარმოქმნილია ბერძნული კირიე ელეისონისაგან (Κύριε έλέησον, ძველ ქართულში „კჳრიელეჲსონ“) რაც ქართულად ნიშნავს „უფალო, შემიწყალენ“. ასეთი წარმოშობა დაკავშირებულია კრიალოსნის თავდაპირველ დანიშნულებასთან: ხშირად ლოცვისას საჭირო იყო სიტყვების „უფალო შემიწყალენ“ რამდენჯერმე განმეორება; ამ შემთხვევაში იშველიებდნენ საჭირო რაოდენობით ასხმულ მძივებს, ყოველი თქმისას თითოს ჩააგორებდნენ და როდესაც მძივები გათავდებოდა, მექანიკურად ხვდებოდნენ, რომ ლოცვა დასრულებულია. საგანს (კრიალოსანს) სახელი დაერქვა ბერძნულის და არა ქართულის მიხედვით, რადგან ეს სიტყვები (კირიე ელეისონ) შუა საუკუნეების საქართველოში მისი ქართული შესატყვისის პარალელურად იხმარებოდა[1].
სიტყვა „კრიალოსანი“ ამ ფორმით ქართულ ენაში შედარებით ახალი დამკვიდრებულია. XVII საუკუნეში, სულხან-საბა ორბელიანი ქართულ ლექსიკონში ამ მნიშვნელობით განმარტავს სიტყვას „კრიალესვანი“ (სხვა რედაქციით „კრიალესონი“)[2]. აქედან გამომდინარე, აკაკი შანიძის თქმით, კრიალოსანი ეტიმოლოგიურად არა ჰგავს ისეთ სიტყვებს, რომლებსაც ქართული დაბოლოება -ოსან გააჩნიათ (მშვილდოსანი, ჩოხოსანი, მედალოსანი...)[1].
წარმოქმნილი სიტყვები და გამოთქმები:
კრიალოსანა
წყაროები და რესურსები:
Searchtool.svg ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი, ტომი 4, თბილისი, 1955 წელი.
სქოლიო:
  1. 1.0 1.1 აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. III, ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, თბილისი, 1980, გვ. 124 ([163)
  2. სულხან-საბა ორბელიანი, ლექსიკონი ქართული, თბილისი, 1991, გვ. 388


თარგმანები