ქაშუეთი (ქაშვეთი)

ქაშუეთის ტაძრის ეტიმოლოგიისათვის ქაშუეთი (ქაშვეთი) - რუსთაველის პროსპექტის ცენტრში მდებარე და მისი დამამშვენებელი ეკლესია ამჟამინდელი სახით 1904-1910 წლებში აიგო უცხოეთიდან მოწვეული სპეციალისტების მიერ შედგენილი გეგმით და მათივე ზედამხედველობით. თუმცა, ქართველთა შეთავაზებით ხუროთმოძღვრებმა ეკლესიის ესკიზებს საფუძვლად დაუდეს ჩვენივე ძეგლების, უპირველეს ყოვლისა, სამთავისის საეპისკოპოსო ტაძრის არქიტექტურა. მაგრამ, ქაშუეთი გაცილებით დიდი ისტორიის მქონე რელიგიური და ხუროთმოძღვრული ძეგლია. შესაბამისად, ლოგიკურია, რომ ინტერესს იწვევდეს მისი სახელდების საკითხიც, მით უფრო იმ ვითარების გათვალისწინებით, როდესაც ამ მიმართებით არსებული, ე. წ. ქვის შობის ლეგენდა ხალხური ეტიმოლოგიებისათვის აგრე რიგად დამახასიათებელი ზღაპრულობის ტიპური ნიმუშად გვევლინება. საქართველოში ქაშვეთის სახელის მატარებელი რამდენიმე ძეგლია, მაგალითად, სვანეთში ადიშისჭალის ხეობაში მე-13 საუკუნეში აგებული ეკლესია. იხ.:

https://ka.wikipedia.org/wiki/wiki/ქაშვეთი_(მრავალმნიშვნელოვანი)
თუმცა, ამ წყაროში არ მოიხსენიება აჭარაში სოფ. ჯაბნიძეების ქაშვეთის უბანში (გატყიურებულ) ტერიტორიაზე არსებულ სასაფლაოზე შემორჩენილი ქრისტიანული ეკლესიის ნაშთები.

ვთვლით, რომ ტერმინი ქაშვეთი ძალიან შორეულ წარსულში იღებს სათავეს და მისი წარმოშობა განპირობებული იყო მაშინ არსებული, ამჟამად კი სრულიად დავიწყებული გარემოებით. საქმე ისაა, რომ მიწათმოქმედი ადამიანებისათვის (ქართველების წინაპრები ერთ-ერთი უძველესი ხალხი იყო, ვინც ამ საქმიანობით დაკავდა), სასიცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდა მზისა და მთვარის ტრაექტორიებზე დაკვირვებით ინფორმაციის მიღებას - როდის რა სახის სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოები ჩაეტარებინათ: მიწა მოეხნათ, დაეთესათ,... თუნდაც, ხე როდის მოეჭრათ,... ქვეყანაში დღემდეა შემორჩენილი უძველესი, მეტად პრიმიტიული (მაშასადამე, არქაული!) სახის ასტრონომიული დანიშნულების ქვასვეტები - წრის ცენტრში უხეშად გათლილი ქვის ლოდი-სვეტი, წრეხაზზე ქვებისგან (ან მარგილებისგან) თავისებური „ციფერბლატით“ (მაგალითად, სოფელ ჯუთაში არსებული). მკვლევარი გიორგი გიგაური აღნიშნავს, რომ ადრე ჩვენს სოფლებში დროისა და ამინდის შესახებ ინფორმაციის მოძიებას, მზისა და მთვარის ჩრდილებზე დაკვირვების გზით, მემარგედ წოდებული სპეციალურად გამწესებული კადრიც კი ემსახურებოდა. ქვასვეტების აღმართვის ტრადიცია საქართველოში უძველესი დროიდან იღებს სათავეს. მაგალითად, ჯავახეთში აღმართული ჭიქიანის ქვასვეტი სამი ათას წელს მოითვლის. ასეთი სტელები ჯერ კიდევ ათასწლეულების წინ მნათობის (მნათობების) თაყვანისცემის ობიექტებად იქცნენ, და მეტიც - მომდევნო პერიოდებში სწორედ მათი ადგილი დაიკავეს გამარჯვებული რელიგიების საკულტო ნაგებობებმა, როგორც შინაარსობრივი თვალსაზრისით, ასევე - ტერიტორიულადაც! [1]. „ჯანსაღი აზრი“ გვკარნახობს, რომ ახალი კულტების თაყვანისცემისათვის განკუთვნილი ადგილების არჩევანი თითქოსდა სხვა უნდა ყოფილიყო, მაგრამ საქმე ისაა, რომ წარმართული კულტებისთვის (და შესაბამისად შერისხულ-დისკრედიტირებული) ტერიტორიების ხელახლა არჩევანს ამჯერადაც განაპირობებდა მათი გამოსადეგობა ასტრონომიული დაკვირვებებისათვის და წარმართული ქვასვეტები იქცნენ ქრისტიანულ ქვაჯვრებად! გადის დრო და ქვაჯვრების ადგილზე შენდება ქრისტიანული ეკლესიები, თუმცა, ადრინდელი, ასტრონომიული დანიშნულების ნაგებობათა სახელწოდება მოცემულ შემთხვევაში ჩვენამდე მაინც აღწევს, ოღონდ - რამდენადმე სახეცვლილი ფორმით: ქვასვეტი → ქაშვეთი

ლიტერატურა: 1. გ. ღვინეფაძე. „ქაშუეთის ტაძრის ეტიმოლოგიისათვის“. სამეცნიერო-ტექნიკური ჟურნალი „არქიტეტურისა და ქალაქთმშენებლობის თანამედროვე პრობლემები“. № 14,15. გვ. 133-138, ISSN 2233-3266. https://gtu.ge/arch/pdf/jurnali%20nomeri%2014-15.pdf